Cienie liści na trawie... - Włodzimierz Słobodnik

* * *

Cienie liści na trawie. Ja je dobrze znam,
Widzę je pod stopami, dobry szept ich słyszę.
Bo, jak gałąź bez drzewa, jestem sam i sam,
Bom wiele, wiele przeżył, bo już czas na ciszę.

           Kamienie polne. Znam je. Matka moja miła
           Przed ich ciężarem szarym serca mi broniła,
           Lecz teraz, kiedy matka moja jest topolą
           I trawą i jaskółką, pogrążoną w śnie,
           Jakież łagodne, ciepłe ręce nie pozwolą,
           Aby kamienie polne tak dusiły mnie?

Deszcze długie i ciemne. Znam je. Biegły w dal
Po ogrodach, po lasach, po błękicie łąk
Jak siekący siekierą nierozumny drwal,
Który zaufał tylko ślepej sile rąk.
Dziś nie kocham świeżości ich młodej i jasnej,
Bo młodość ich szalona, a ja nie mam własnej.

            Kochałem dachy mokre, gdy w deszczowej mgle
           Wyrastały pod nićmi ulewy długiemi,
           A dziś pod każdym dachem jest mi źle i źle,
           Bo to co było moje — nie pod dachem — w ziemi.

Ojciec jest teraz słońcem, matka jest topolą
I pisklęciem leżącym w ciepłym gnieździe brat —
Ktoś mi ich ludzkie życie tak okrutnie skradł,
Bym nadawał imiona ich drzewom i polom
I ptakom i muzyce, którą wiecznie słyszę —
Sam jestem na tej ziemi. Czas na wielką ciszę.

Włodzimierz Słobodnik

Pompeje i Atlantydy - Włodzimierz Słobodnik

Pompeja - fresk

Pompeje i Atlantydy

To, co umarło
lecz żyje w nas.
To, o czym szepcze
powietrze i proch.
Te puste, martwe ulice,
te studnie pamiętające
wodę zamierzchłą
i dzbany zamierzchłe.
Malowidła, pokryte czasem,
Malowidła, kradnące pamięci
barwy i kształty.
Na dnie oceanu
miasta nieżywe,
jak wielkie ryby,
lewiatany zamierzchłego prażycie.
Pompeje i Atlantydy.
Ptaki śpiewające nad Pompeją
to potomkowie
zamierzchłych ptaków.
Drzewa pompejańskie
to potomkowie
dawno umarłych drzew.
Kształt psa,
który pozostał
tu odciśnięty,
szczeka na własną śmierć,
jak na czarnego łachmaniarza.

Włodzimierz Słobodnik

Jesienna droga - Włodzimierz Słobodnik

Jesienna droga

Jesienna droga. Liście lecą deszczem rudym.
Idzie garbaty smutek, w chmury owinięty.
Na pewno taką drogą jechał doktor Judym
Samotny, zapomniany, smutny, odepchnięty.

Biegną po lepkim błocie gnane batem siwki.
Ciągną zieloną bryczkę, tętnią, rżą, chlupocą.
A wicher śpiewa, płacze jak lipowe skrzypki,
Z tęsknoty za kochanką swą – jesienną nocą.

Czasami przejdzie szary, mętny chłop z siekierą.
Czasami Żyd żałobny z workiem na ramieniu,
A konie tupią, chlupią, lecą w przestrzeń szczerą,
W zadumę, w smutek, w Polskę, w głuche mgły jesieni.

Włodzimierz Słobodnik

Obłok i źródło - Włodzimierz Słobodnik

Obłok i źródło

Krajobraz na łodydze wiatru się kołysze
Jak wielki kwiat. Ten szary piach to Uzbekistan,
Stąd Aliszer Nawoi z muzą smagła wyszedł
Na gościniec pieśniarski. Rozejrzyj się, przystań!

Zwilżona arykami błękitna Fergana
Ogrody morelowe u stóp górskich kładzie
I z wonnych winnic wlewa do wiecznego dzbana
Wystałe wino. Popatrz, jak po całym sadzie

Wędruje jasna zieleń, dłoniom ogrodnika
Posłuszna, jak pradawne, oswojone zwierzę.
Słońce tak mocno praży, że ziemia przymyka
Swe ciemne oczy. Popatrz, coraz dalej, szerzej

Kołysze się krajobraz. Rozejrzyj się wokół,
A może wtedy pojmiesz starego pieśniarza
I pogrążysz się w jego pieśni jak w obłoku,
I jak w źródle, co obłok i niebo powtarza.

Włodzimierz Słobodnik

Do Leopolda Staffa - Włodzimierz Słobodnik

Do Leopolda Staffa

Gdy w noc jesienną owoc spada,
Jak gwiazda jesiennego szczęścia,
Gdy wrzesień w purpurowych sadach
I pieśń, i mgłę, i ciszę zgęszcza;

Gdy na liliowych, szorstkich wrzosach
Światło miesiąca się kołysze
I liście - złote łzy drzew bosych -
Lecą w uwiędu chłodną ciszę;

Gdy życia przeszła już połowa,
A druga nie wiem, czy mnie czeka,
Słyszę, najcichszy Skrzypku Słowa,
Twój głos - głos ziemi i człowieka.

Włodzimierz Słobodnik

Historia - Włodzimierz Słobodnik

Historia

Historia się powtarza: mordy i grabieże
Wojny i wściekłe gwałty
A obok tego dobroć i strzelistość sztuki
Jej najściślejsze kształty

Chaos i ład się odwiecznie powtarza
I ze sobą się jak kwiat z mieczem splata -
Jestem człowiekiem i dźwigam na sobie
Tysiące lat ciemności, tysiące lat światła.

Włodzimierz Słobodnik

Michały Anioły - Włodzimierz Słobodnik

Michały Anioły

Są Michały Anioły w miasteczkach i wioskach,
Co rzeźbią w cierpkim drzewie lub szorstkim kamieniu
Zbuntowane anioły, konie i potwory
Albo Apokalipsę w okrutnym płomieniu,

Bogusław Pupiec - Topólcza, rzeźba ludowa

Przedpotopowe czasy palą im się w dłucie
I rzeźbią ichtiozaury, i rzeźbią mamuty
Albo wyrzeźbią nagą scenerię potopu,
Wody oceanicznej rzuty i przerzuty.

Mogą wyrzeźbić również zmierzchy mazowieckie,
Skargę wierzby i wody nad wodą zlitowanie
Albo siewcę, co rzuca ziarno w orną ziemię,
Co tak zrasta się z ziemią jak ze zdaniem zdanie.

Czasem rzeźbią w kamieniu wielką polną ciszę,
Pierwszą wieczorną gwiazdę wschodzącą powoli,
Co jest wśród wielkiej ciszy drugą wielką ciszą
I srebrnym przedłużeniem strzelistej topoli.

Kiedy rzeźbią oracza – rzeźba jest oraniem,
Kiedy rzeźbią żal zmierzchu – rzeźba jest płakaniem,
A kiedy rzeźbią skrzypce – rzeźba jest ich graniem.
Gdy rzeźbią drogę – rzeźba bywa wędrowaniem.

Miasteczkowe i wsiowe Michały Anioły
Wyrzeźbią i chodliwych koni raźne rżenie,
I wyrzeźbią strzelanie bata na jarmarku
Albo taniec opojów, co zadepcze ziemię.

Czasem po prostu rzeźbią ojca albo matkę.
Każdą żyłkę jej dłoni wymowną jak żyły
Leśnego drzewa, które kuma się z ptakami
Po to, by pieśni wspólnie ułożyły.

Włodzimierz Słobodnik

Drogiej pamięci Jana Śpiewaka - Włodzimierz Słobodnik

Jacek Yerka

Drogiej pamięci Jana Śpiewaka

Być może śmierć jest
otwieraniem nowych drzwi.

Być może za tymi zamkniętymi
drzwiami
znajdziemy drzewo ze światła
obwieszone naszymi nowymi dniami.

Być może śmierć jest tylko
długim echem
naszego krótkiego życia.

Włodzimierz Słobodnik

Znaleziono szczątki człowieka zmarłego cztery miliony lat temu - Włodzimierz Słobodnik

fot. Richard Avedon

Znaleziono szczątki człowieka
zmarłego cztery miliony lat temu

Żył miliony lat temu, ale tak jak ja
Pojął, czym bywa uśmiech i czym bywa łza,
Jak ja poznał bezsenność

I piach wszelkiej nadziei, i poczynań piach,
I duszący nam gardło najkościstszy strach,
Kiedy panuje ciemność.

Jak ja też orał ziemię, by znaleźć w niej grób,
Jak ja zawrę, ze śmiercią zawarł z ziemią ślub,
Lecz w lat tonący wodach

Odczuwam tuż przy sobie ciepło jego rąk,
Ogień jego rozkoszy, ogień jego mąk
I dawny ludzki oddech

Włodzimierz Słobodnik

Ze snu zrodzony - Włodzimierz Słobodnik

Ze snu zrodzony

Z jakich to gwiazd przychodzi,
z jakich skamielin?
Z jakiego dna to się wynurza?
Idę od obłoku do obłoku,
od chwili do chwili.
Ze snu zrodzony
w sen się obrócę.

Włodzimierz Słobodnik

Zaczarowane śniegi (cz. 2) - Włodzimierz Słobodnik

Yulius Klever

Zaczarowane śniegi (cz. 2)

Ty mówisz "zaspy", ty mówisz "śniegi",
Bliskie wróżbitom i czarodziejom.
Śnią ci się jakieś głuche noclegi,
Lasy, gdzie wszystkie drzewa diableją.

Błędne ogniki błędnej miłości
Dokąd cię wabią, dokąd cię wiodą?
Noc cię przeszywa mrokiem do kości,
Grzeszysz cygańsko-smagłą urodą.

Drogi zawiane i poplątane
I zamieć bielą wszystko wyłkała.
Wszystko jest śniegiem zaczarowane,
Gubi się w polu wiatr świszczypała.

Słuchaj, odczaruj śniegi i drogi,
Odczaruj serce, myśli odczaruj,
Miesiąc ogromny i czarnorogi
Z zimnego nieba strąć w otchłań jaru.

Niech obłąkana noc nie wiedźmieje,
Niech szubienicznie nie skrzypią drzewa.
Przywróć zawianą śniegiem nadzieję
I nie pal świecy – nie trzeba!

Włodzimierz Słobodnik

Zaczarowane śniegi (cz. 1) - Włodzimierz Słobodnik

Yulius Klever

Zaczarowane śniegi (cz. 1)

Zaczarowane śniegi i okolica.
Ślady podków zaczarowanych koni,
Gdzie mieszkasz ty, diablica-czarownica,
Gdzie wiedźma wiedźmę, miotła miotłę goni.

Wszystko jak we śnie. Byłaś czy nie byłaś –
Nie wiem. Gdzież dzikie noce te miłosne?
Płomyk świecy w alkierzu wróży miłość,
Jak gdyby wróżył czarną ospę.

Zamieć, zamieć, jak wściekły pocałunek biały.
Zaczarowane śniegi i noc z mordą wilczą.
Wszystkie drogi w bezdroża się poplątały.
Nagie drzewa, jak obuchem rażone, milczą.

A potem twoje chciwe usta i dłonie,
A potem pajęczyna zapomnienia
I zapadnie w prazamierzchłą ciemność
Zamiast wświatłowstąpienia.

Włodzimierz Słobodnik

Stary Goethe to znał - Włodzimierz Słobodnik

Erica Hopper

***

Stary Goethe to znał:
czerwieniejące dzikie wino pełne milczącej mądrości roślinnej,
poza tym wspomnienie jakiejś wąskiej i białej
dłoni kobiecej o długich muzycznych palcach.
Stary Goethe to znał: cień łamiący się ze światłem
I plama słońca całująca jabłko leżące na stole,
i powolne odchodzenie w niebieskość.
Stary Goethe to znał:
każdy jest tylko przypadkowym i nieznanym
przechodniem i każdy niesie sam ciemność
swojego smutku i światło swojej radości.
Każdy zamyka drzwi za sobą i już nie wraca.

Włodzimierz Słobodnik

Drzewa które w ogniu słońca lśnią - Włodzimierz Słobodnik

Wiktor Korecki

***

Drzewa, które w ogniu słońca lśnią,
Tak namiętnie, tak uparcie są!

I te kwiaty, co się niebem grzeją,
Tak istnieją, chciwie tak istnieją!

To jest wielka, nieskończona nić.
Trawa pragnie tak drapieżnie być!

I na miejscu zmarłych ptaków nowe
Przeciągają struny przez dąbrowę.

Włodzimierz Słobodnik

Z „Pieśni bez rymów” - Włodzimierz Słobodnik

Z „Pieśni bez rymów”

Włodzimierz Zakrzewski - Krakowskie Przedmieście

Gdy brat mój grał na wiolonczeli, śnieg
Za oknem stawał się wciąż cichszy
I cztery struny mnie wołały w dal,
W grudniową białość zamyśloną.

Niesprawiedliwy, senny spokój nasz
Wydawał mi się wtedy zbrodnią
I zbrodnią chleb na stole naszym był
I zbrodnią — węgiel w piecu naszym,

Bo na ulicy stał w ogonku tłum
I chleb kartkowy otrzymywał,
Podczas gdy grudzień nad dachami biegł
I dmuchał w twarz Warszawie śnieżnej.

Za wiolonczelą biegłem, biegłem w dal
I cztery struny w serce moje
Wpijały się do bólu i do łez,
Struny szalone, struny cztery!

Włodzimierz Słobodnik

Rybak - Włodzimierz Słobodnik

Rybak

Z fajką w zębach on myśli o połowie śledzi,
O zarobkach, o dzieciach i o żonie, ale
W najcodzienniejsze myśli wielkie morskie fale
Wdzierają się i dźwięczą dzwonem bitej miedzi.

Cokolwiek widzi z bliska, ostre oczy mruży,
Najbliższe domy albo sprzęty widzi w dali,
Bo oddala go od nich pęd wiecznej podróży,
Która powiewem świeżej, cierpkiej soli pali.

Czy krzyżuje na piersi opalone dłonie,
Jak gdyby morze objął dłońmi splecionemi,
Czy ciężko i niezgrabnie włóczy się po ziemi
Jak łódź, przywykła tylko pruć zielone tonie;

Czy reperuje sieci o wieczornej porze,
Czy pierwszym gwiazdom okiem błogi chłód ich kradnie, -
W każdym ruchu i czynie jego szumi morze
Z muszlami, meduzami i rybami na dnie.

Włodzimierz Słobodnik

Bratu mojemu śmierć odebrała - Włodzimierz Słobodnik

* * *

Cieniom Józia

Bratu mojemu śmierć odebrała
Dni wiosenne — trawy płomienne,
Bratu mojemu śmierć odebrała
Dni letnie — niebieskie fletnie.

Mnie odebrała spokój,
Jasność przy boku,
Mnie odebrała spokój,
Pewność ziemskiego kroku.

Spokój — czyste powietrze,
Spokój — światłość na wietrze,
Spokój — kolejność pór roku.

Bratu mojemu śmierć odebrała
Dni jesienne — ogrody ciemne,
Bratu mojemu śmierć odebrała
Dni zimowe — anioły śniegowe.

Mnie odebrała ciszę,
Białe spokojne klawisze,
Mnie odebrała ciszę,
Księżyca przejrzyste klisze.

Ciszę — drzewa uśpione,
Ciszę — serca zielone,
Ogrody, dąbrowy mnisze.

Włodzimierz Słobodnik

Czym jest kobieta - Włodzimierz Słobodnik

Czym jest kobieta

Czym jest kobieta? Pyta cały świat
chcąc zgłębić tajemnicę jej czym prędzej.

Wiem, że to stwór, co chce mieć jak najmniej lat
i jak najwięcej pieniędzy.

Włodzimierz Słobodnik

Pieśń o znikomości - Włodzimierz Słobodnik

Pieśń o znikomości

Andrei Krioutchenko - Paryż-Montmartre

Jestem, więc mnie nie będzie,
jak Adama i Ewy, jak zmarłych moich najbliższych,
przyjaciół i znajomych,
jak zeszłorocznego śniegu,
jak zeszłorocznych kwiatów.
Jestem, więc mnie nie będzie,
ani mojej radości,
że jestem,
ani mojego smutku,
że mnie nie będzie.
Tymczasem cieszą mnie
jabłka i kobiety,
ulice i kałuże
i każdy dobry człowiek
wśród niezliczonego mnóstwa złych ludzi,
każdy dobry człowiek,
którego dobroć jest objawieniem
i drugą stroną medalu tego świata.
Szkoda tylko, że ta druga strona wbrew logice
jest znacznie mniejsza od pierwszej.
Szkoda, że wskazówki zegarowe rzadko
wskazują godzinę dobroci.
Jestem, więc mnie nie będzie.
Czym będę, kiedy mnie nie będzie?
Piasek odpowiada,
że będę piaskiem,
trawa odpowiada, że będę trawą
i tylko słowo, z którym się od lat borykam,
nie odpowiada mi,
że będę długotrwałym słowem.
Jestem, więc mnie nie będzie,
jak anioła ulepionego z wosku,
który roztopił się w ogniu,
jak kominiarza, który spadł z dachu
i rozbił się na śmierć,
jak zmierzchu sprzed roku,
który pachniał gwiazdami
i powszednimi oczami mojej żony,
jak piątego koła u wozu,
jak…
nie wiem już, jak mnie nie będzie.
Wiem tylko, że jestem,
więc mnie nie będzie.

Z nocy sypie się popiół jak z czarnej urny.

Włodzimierz Słobodnik

Kołysanka uzbecka - Włodzimierz Słobodnik

Kołysanka uzbecka

Uśnij, mały, zaśnij, mały.
Ojciec twój na wojnie,
A noc niesie dzban na głowie:
Księżyc.

Śpij! Osiołek ryczy w dali,
Noc zawiewa chłodem,
Ale masz dwadzieścia kołder!
Uśnij.

Matka chyli się nad tobą.
Jak nad złotem skąpiec,
świecą gwiazdy. To słowicze
Nuty.

W piecu róże ognia płoną,
By ci było ciepło,
Lecz nie chwytaj róż tych, synku —
Parzą!

Ja upiekłam - ci placuszek
Z najsrebrzystszej mąki,
Abyś nie był głodny, synku.
Zaśnij.

Jak wielbłądy, moje słowa
Cię kołyszą.
Sen to podróż. Uśnij, synku.
Dojedziemy!

Świt otworzy bramę złotą
Memu dziecku.
Uśnij. Wróci ojciec z wojny
Cały.

Włodzimierz Słobodnik